प्रस्तावना
नवजात मुलाचं धाडस, पैशाचा मोठा व्यवहार, आणि एका नावाजलेल्या केंद्रामुळे झालेली कल्पनेपलीकडची फसवणूक – हैदराबादमधील युनिव्हर्सल सृष्टी फर्टिलिटी सेंटरवर उजेडात आलेला ‘सरोगसी घोटाळा’ आज देशभरात चर्चेत आहे. राजस्थानमधून आलेल्या जोडप्याच्या कथेमुळे सुरू झालेले हे प्रकरण, एका व्यापक बाळ विक्री रॅकेटमध्ये रुपांतर झाले. हा लेख या प्रकरणाची सखोल माहिती, डॉक्टर व सेंटरचा इतिहास, पीडित जोडप्यांची व्यथा, पोलिसांचा तपास, आणि व्यापक सामाजिक परिणाम स्पष्ट करतो.
प्रकरणाची सुरुवात
- राजस्थानचा जोडप्याचा संघर्ष:
२०२४ ऑगस्टमध्ये राजस्थानमधून आलेलं एक जोडपं हैदराबादमधील युनिव्हर्सल सृष्टी फर्टिलिटी सेंटरमध्ये आई-वडील होण्याच्या आशेने दाखल झालं. सुरुवातीच्या तपासणीनंतर डॉक्टर्सनी IVF पेक्षा सरोगसीचा सल्ला दिला आणि बाळ हे त्यांचंच बायोलॉजिकल असेल, अशी हमी दिली. - ३५ लाखांचा व्यवहार:
त्यांच्या कडून ३५ लाख रुपये शुल्क घेण्यात आले. महिन्याच्या महिन्यांना प्रक्रिया वाढवली गेली, व्हिजागमधील ब्रँचमध्ये तपासण्या, सैंपल कलेक्शन, आणि पूर्ण गर्भधारणा केंद्राच्या देखरेखीखाली सुरू झाली. - बाळाचा जन्म व फसवणूक:
२०२५ जूनमध्ये सेंटरने कळवलं की, व्हिजागमध्ये सरोगेट आईने मुलाला जन्म दिला आहे. डिलिव्हरीसाठी अजून २ लाख रुपये मागितले. बाळ, फेक कागदपत्रांसह, या जोडप्याला देण्यात आला.
सत्याचा शोध
- फसवणुकीची जाणीव:
बाळाने बाह्य गुणवैशिष्ट्यांमध्ये सरळ फरक दिसायला लागल्यावर जोडप्याच्या शंकेला सुरूवात झाली. डॉक्टर्स सतत DNA रिपोर्ट देण्यास टाळाटाळ करत होते. - DNA रिपोर्ट:
दिल्लीतील वेगळ्या लॅबमध्ये DNA तपासणी केली असता, बाळाचा या जोडप्याशी अजिबात जेंडेटिक संबंध नाही, हे उघड झाले. - पोलिसांकडे तक्रार:
राग, दुखः आणि हादरा घेऊन पीडित जोडप्याने पोलिसांकडे फिर्याद दिली. या पुढील तपासात अनेक गंभीर गोष्टी उघड झाल्या.
सरोगसी घोटाळ्याचा पट
- बाळांची विक्री – गरीब बाळांची तस्करी:
तपासाअंती कळले की, हे सेंटर प्रत्यक्षात गरीब कुटुंबांकडून मुलं विकत घेऊन, IVF/सरोगसीचं बनावट कागदपत्र तयार करून सोन्यापेक्षा महागड्या किंमतीने जोडप्यांना विकत होते. राजस्थानच्या जोडप्याला दिलेलं बाळ हे आसाममधल्या अतिशय गरीब कुटुंबाचं होतं – ज्यांना अवघे ९०,००० रुपये दिले गेले. - कायदेशीरता, बनावट कागदपत्र व डॉक्टरांची भूमिका:
सेंटरचं परवाना २०२१ मध्ये रद्द करण्यात आले होते. तरीही, डॉक्टर नमरता (संचालिका), त्यांचा मुलगा, इतर डॉक्टर व एजंट मिळून हा धंदा अनेक ठिकाणी—हैदराबाद, विजयवाडा, व्हिजाग, कोंडापुर—अनधिकृतपणे चालवत होते. - फॉरेन्सिक तपासणी:
IVF कागदपत्रे, बाळाचे जन्म प्रमाणपत्र, सगळे बोगस होते. काही जोडप्यांसोबत त्यांची अंडी/स्पर्म सुद्धा वापरली गेली नव्हती. अनेक जोडप्यांना डॉक्टर्सने खोटी माहिती, बनावट अपडेट्स, आणि भावनिक विश्वास दिला. - गरिबीचा फायदा व बाबीची तस्करी:
गरीब महिला ज्यांना गर्भपात किंवा आर्थिक तंगी आहे, त्यांना पैसे देऊन बाळ देण्यास प्रवृत्त केले जाई. एजंट्समार्फत मुलं मिळवून, ग्राहकांना ‘बायोलॉजिकल’ बाळ असल्याचा बनाव केला जायचा.
पोलिसांची कारवाई व अटक
- गुन्हेगारीतील आरोपी:
डॉ. अथलुरी नमरता (६४, संचालक), त्यांचा मुलगा (वकील), सेंटर मॅनेजर, गांधी हॉस्पिटलचे एनेस्थेसिस्ट, ल्याब तंत्रज्ञ, एजंट आणि बाळाची मूळ आई-वडील – असे एकूण ८–१० आरोपींना अटक करण्यात आली. - संपत्ती जप्ती व सेंटर सील:
सर्व ब्रँचेसची तपासणी, कागदपत्रांची जप्ती, IVF साहित्य आणि सेक्स डिटर्मिनेशन उपकरणे (विनापरवाना) हीही जप्त करण्यात आली. बाळांना संरक्षणासाठी शिशु विहारमध्ये दाखल करण्यात आलं. - पूर्वीचे गुन्हे:
डॉ. नमरता यांना यापूर्वी २०२० मध्येही बाल तस्करीच्या आरोपाखाली अटक झाली होती. त्यांच्या नावावर हैदराबाद, व्हिजाग, विजयवाडा, आणि कोलकाता येथे अनेक गुन्हे दाखल आहेत.
सामाजिक व कायदेशीर प्रश्न
- सरोगसी कायदा आणि नियंत्रण:
भारतात कमर्शियल सरोगसीवर कडक नियंत्रण आहे. हे प्रकरण दाखवून देते की कायद्यातील गळतीचा गैरफायदा घेतला जातो. गरिबी, अनभिज्ञता, आणि सुवर्णसंधीच्या नावावर अनेक महिलांवर, कुटुंबांवर अन्याय होतो. - मानसिक व सामाजिक आघात:
फसवणूक झालेल्या जोडप्यांमध्ये मानसिक आणि आर्थिक तुटवडा निर्माण झाला. मुलासारखी कोमल भावना, आई-बाप होण्याची स्वप्नं चक्क कोर्टरूममधल्या पुराव्याची धूळ होऊन गेली. - नैतिकता व वैद्यकीय व्यवसाय:
डॉक्टरांसारख्या विश्वासुपद व्यवसायातील लोकच गैरमार्ग अवलंबून बाळांची खोटी विक्री सुरू करतात तेव्हा समाजातील वैद्यकीय नैतिकतेवर मोठा प्रश्न निर्माण होतो.
पुढील दिशानिर्देश व उपाय
- यंत्रणांचं सतर्क नियंत्रण, आणि अशा गुन्ह्याचे दोषींवर कडक शिक्षा.
- संभाव्य ग्राहकांना वैद्यकीय सल्ला घेण्यापूर्वी प्रामाणिक माहिती व निदान स्वतंत्र तपासणी करावी.
- गरीब महिलांच्या मदतीसाठी स्वतंत्र सरकारी समूह आणि त्वरित मदत केंद्र स्थापन करणे.
- सजग नागरीकांनी आणि पीडितांनी वेळोवेळी तक्रारी दाखल करून पोलिसांना सहकार्य करणे.
निष्कर्ष
हैदराबादचं सुपरस्पेशिलिटी फर्टिलिटी सेंटर ‘युनिव्हर्सल सृष्टी फर्टिलिटी’च्या नावावर देशभरातल्या मुलाबाळाची आस असलेल्या जोडप्यांना स्वप्नातही नसेल अशी फसवणूक झाली. आशेवर चालणारं केंद्र, लाखो रुपये घेऊन, मुलं हे केवळ माल असल्यासारखं वागत होतं – एक सामाजिक, नैतिक आणि वैद्यकीय भ्रष्टाचाराचं भयाण रूप देशासमोर आलं. हा विरोधाभास आपल्या देशातील स्वास्थ्य, समाज व मानवी मूल्यांची मुळासकट झळ दाखवतो.