महाराष्ट्रात वीज वितरण क्षेत्रात मोठा बदल घडवून आणण्यासाठी महावितरण (महाराष्ट्र स्टेट इलेक्ट्रिसिटी डिस्ट्रीब्युशन कंपनी लिमिटेड – MSEDCL) यांनी राज्यभरात स्मार्ट मीटर बसवण्याचे काम सुरू केले आहे. परंतु, या स्मार्ट मीटरच्या विरोधात राज्यातील अनेक ठिकाणी मोठ्या प्रमाणात आंदोलनं आणि निषेध होत आहेत. या आंदोलनांमध्ये अनेक नागरिक आणि काही राजकीय संघटनाही सहभागी झाल्या आहेत.
आंदोलनांचा पार्श्वभूमी
डहाणू, कर्जत, लासलगाव, सावंतवाडी पासून नागपूरपर्यंत महाराष्ट्रात नागरिकांनी महावितरणच्या कार्यालयांवर मोर्चा काढून विरोध करत आहेत. डहाणूचे आमदार विनोद निकोले यांनीही या विरोधाला जोर दिला असून, हजारो नागरिकांनी सहभागी होऊन महावितरणच्या निर्णयाविरुद्ध आपली नाराजी व्यक्त केली आहे.
नागरिकांची मुख्य तक्रार आहे की महावितरणने स्मार्ट मीटर लावण्याचा निर्णय अनपेक्षितपणे घेतला आहे आणि त्याशिवाय त्यांच्याशी संवाद साधलेला नाही. आंदोलन करणाऱ्या नागरिकांनी असा इशारा दिला आहे की महावितरणने लावलेल्या स्मार्ट मीटरला ते जाळून टाकण्याचा इरादा पण आहे.
स्मार्ट मीटर म्हणजे काय?
स्मार्ट मीटर हा पारंपरिक वीज मोजमाप यंत्राच्या तुलनेत अधिक तंत्रज्ञानाने युक्त असून, तो रिअल टाईममध्ये वीज वापराचे नोंदणी करतो. यात इंटरनेट किंवा वायरलेस नेटवर्कचा वापर करून दररोज वीज वापराचे डेटा महावितरणकडे पाठवले जातात. यामुळे ग्राहक आणि कंपनी दोघांनाही वीज वापरावर अधिक नियंत्रण ठेवता येते.
विरोधाचा मूळ कारण काय?
- समजुतीचा अभाव: लोकांना स्मार्ट मीटरची कार्यप्रणाली समजलेली नाही.
- खाजगी माहितीची भीती: स्मार्ट मीटर वीज वापराचे डेटा गोळा करतो, त्यामुळे यामुळे त्यांच्या खाजगी माहितीचा गैरवापर होऊ शकतो याची भीती लोकांना वाटते.
- महावितरणच्या धोरणाविषयी पारदर्शकतेचा अभाव: योजनेबाबत लोकांशी जास्त संवाद न होणे आणि त्यांच्या प्रश्नांची योग्य उत्तरे न देणे.
- राजकीय आणि सामाजिक घटक: काही राजकीय संघटना या आंदोलनांना हातभार लावत आहेत व नागरिकांच्या भीतीचा फायदा घेत आहेत.
स्मार्ट मीटरचे फायदे काय आहेत?
- वास्तविक वेळ वीज वापर माहिती: महागाईच्या दरम्यान वीज बचत करण्यासाठी ग्राहकांना जागरूक करणे सोपे.
- त्रुटी शोधण्यात मदत: कोणत्या ठिकाणी वीज चोरी किंवा तांत्रिक दोष आहे हे त्वरीत कळते.
- स्वयंचलित बिलिंग: पूर्वी पोहोचण्याचा त्रास न होता वाचलेल्या यंत्रांवरुन त्वरित बिल तयार होते.
- ऊर्जा बचत: ग्राहक वीज कमी वापरण्यास प्रोत्साहित होतात.
- सेंद्रिय वेळेवरील बिलिंग: ग्राहकांना वैयक्तिक वितरण वेळानुसार वीज वापराची माहिती.
स्मार्ट मीटरचे तोटे आणि समस्या
- तांत्रिक अडचणी: काही ठिकाणी स्मार्ट मीटर योग्य प्रकारे काम करत नाहीत किंवा नेटवर्क समस्या येतात.
- साइबर सुरक्षा: डेटा चोरी होण्याची शक्यता.
- लागवड खर्चाचा प्रश्न: स्मार्ट मीटर बसवण्याचा खर्च आणि त्याची भरपाई कोण करणार?
- ग्राहकांचा गैरसमज: ग्राहकांमध्ये चुकीची माहिती आणि अफवा पसरली आहे.
- पुरोगामी तंत्रज्ञानाचा स्वीकार न होणे: जुन्या पद्धतींवर लोकांचा जास्त विसंबून राहणे.
आंदोलनाचा सामाजिक आणि आर्थिक परिणाम
या आंदोलनामुळे महावितरणवर दबाव वाढला आहे. काही ठिकाणी वीज चोरीप्रकरणी तपासणीमध्ये अडथळे येत आहेत. तसेच, नवीन तंत्रज्ञानामुळे वीज वितरणाकडे अधिक पारदर्शक वाटचाल व्हावी, ह्यावर देखील प्रश्नचिन्ह निर्माण झाला आहे.
सरकार आणि महावितरणने याबाबत नागरिकांशी चौकशी केली पाहिजे, योग्य माहिती देऊन त्यांचा विश्वास जिंकावा लागेल. तसेच, काही धोरणात्मक बदल करून ग्राहकांच्या प्रश्नांची उत्तरे देणे अत्यंत आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
महाराष्ट्रात महावितरणच्या स्मार्ट मीटर योजनेविरोधातील आंदोलन प्रामुख्याने माहितीच्या अभावामुळे आणि ग्राहकांच्या भीतीमुळे उडत आहे. स्मार्ट मीटरचा वापर आधुनिक ऊर्जा व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचा आहे पण तो ग्राहकांशी संवाद कमी केल्यामुळे विरोधास कारणीभूत ठरला आहे. आंदोलनांमागील राजकीय गमतीजमती आणि सामाजिक भय देखील ही परिस्थिती अधिक तिखट करत आहेत.
म्हणून सरकारने लोकांमध्ये योग्य माहिती देऊन, तांत्रिक समस्या दूर करून आणि कायदेशीर सुरक्षा सुनिश्चित करून हा विवाद मिटवावा.